Wat zegt “Made in Germany” echt over een supplement?

“Made in Germany” op een supplement zegt waar de laatste ingrijpende productiestap heeft plaatsgevonden. Het zegt niets over de herkomst van de grondstoffen, en het betekent al helemaal niet dat er voor dat product strengere regels golden dan voor een product uit Polen, Portugal of Ierland. Bij “EU-gecertificeerd” blijft er nog minder over: er bestaat geen EU-certificaat voor voedingssupplementen en geen enkele instantie keurt zo’n product goed voordat het in de verkoop gaat. Dit artikel legt uit wat die woorden juridisch mogen betekenen, wat de wet werkelijk eist van elke supplementenfabriek in de EU, en welke vijf dingen je zelf kunt controleren.

Het korte antwoord

Drie verschillende dingen lopen door elkaar en vormen samen één indruk van kwaliteit:

• Oorsprong is een douanebegrip. Een product is van oorsprong uit het land waar het zijn “laatste ingrijpende, economisch verantwoorde verwerking of bewerking” heeft ondergaan (Verordening (EU) nr. 952/2013, artikel 60, lid 2). De grondstoffen kunnen overal vandaan komen.
• Naleving is een wettelijke ondergrens die voor elk levensmiddelenbedrijf in de EU geldt: een geregistreerde inrichting, een permanente HACCP-procedure, traceerbaarheid van elke grondstof en informatie die niet misleidend is.
• Certificering is particulier en vrijwillig. Geen enkele overheidsinstantie geeft een “EU-gecertificeerd”-keurmerk af voor supplementen. De schema’s die wél bestaan, certificeren een productielocatie en niet jouw potje.

Een landnaam op een verpakking gaat over het eerste van die drie. Voor de andere twee is dat geen vervanging.

De wettelijke ondergrens die voor elke supplementenfabriek in de EU geldt

Welke vlag er ook op de doos staat: een levensmiddelenbedrijf in de EU heeft dezelfde kernverplichtingen.

De locatie moet bekend zijn bij de autoriteiten

Elke exploitant van een levensmiddelenbedrijf moet elke inrichting die hij beheert en waar een stap in de productie, verwerking of distributie van levensmiddelen plaatsvindt, melden bij de bevoegde autoriteit, zodat die inrichting wordt geregistreerd, en moet die gegevens actueel houden (Verordening (EG) nr. 852/2004, artikel 6, lid 2).

Er moet een HACCP-systeem zijn

Exploitanten moeten “een of meer permanente procedures die gebaseerd zijn op de HACCP-beginselen invoeren, uitvoeren en handhaven” (Verordening (EG) nr. 852/2004, artikel 5, lid 1). Die beginselen staan uitgeschreven in artikel 5, lid 2: breng de gevaren in kaart, bepaal de kritische controlepunten, stel kritische grenswaarden vast, bewaak die, leg corrigerende maatregelen vast, controleer of het systeem werkt en houd een administratie bij die past bij de omvang van het bedrijf. De procedure moet opnieuw worden bekeken zodra het product of het proces verandert.

Elke grondstof moet traceerbaar zijn

Exploitanten moeten kunnen aanwijzen wie hun een levensmiddel of een stof die in een levensmiddel wordt verwerkt heeft geleverd, en zij moeten systemen hebben om vast te stellen aan welke bedrijven zij zelf hebben geleverd. Die gegevens moeten op verzoek beschikbaar zijn voor de autoriteiten (Verordening (EG) nr. 178/2002, artikel 18, leden 2 en 3).

Dit is het deel dat echt geruststellend is, en meteen ook het deel waar “Made in Germany” niets aan toevoegt. Een geregistreerde locatie met een HACCP-plan en traceerbaarheid één stap terug en één stap vooruit is in elke lidstaat het uitgangspunt.

Wat “made in” juridisch betekent

Oorsprong is gedefinieerd, en die definitie is niet intuïtief. Goederen die volledig in één land zijn verkregen, zijn van oorsprong uit dat land. Goederen bij de productie waarvan meer dan één land betrokken is, “worden geacht van oorsprong te zijn uit het land of gebied waar deze goederen hun laatste ingrijpende, economisch verantwoorde verwerking of bewerking hebben ondergaan in een daartoe uitgeruste onderneming, die heeft geleid tot de fabricage van een nieuw product of een belangrijk fabricagestadium vormt” (Verordening (EU) nr. 952/2013, artikel 60).

Lees dat nog eens met een supplement in gedachten. Mineraalzouten, aminozuren en vitaminevormen zijn wereldwijde handelswaar. Een magnesiumverbinding die in Azië wordt gemaakt en in Europa wordt gemengd en in capsules gaat, is een product met Aziatische grondstoffen en een Europese laatste bewerkingsstap. De zin op het etiket en de keten erachter beantwoorden twee verschillende vragen.

Of een concrete stap de lat van artikel 60, lid 2 haalt, is een douanebeoordeling en geen marketingkeuze. Een afgewerkt product simpelweg overpakken is een zwak geval, een echte fabricagestap een sterk geval. Wat een koper er eerlijk uit kan opmaken, is beperkt: een landnaam beschrijft het einde van de keten, nooit de hele keten.

Wanneer een land überhaupt op het etiket moet staan

Bij de meeste supplementen hoeft dat niet. Het land van oorsprong of de plaats van herkomst vermelden is verplicht “indien het weglaten daarvan de consument zou kunnen misleiden aangaande het werkelijke land van oorsprong of de werkelijke plaats van herkomst van het levensmiddel, met name als de bij het levensmiddel gevoegde informatie of het etiket in zijn geheel anders zou impliceren dat het levensmiddel een ander land van oorsprong heeft” (Verordening (EU) nr. 1169/2011, artikel 26, lid 2, onder a).

Oorsprong vermelden is dus meestal vrijwillig, en het wordt juist verplicht op het moment dat de rest van de verpakking iets suggereert. Vlaggen, nationale kleuren, een Duitstalige voorkant en een adres in Düsseldorf kunnen samen een beeld van herkomst oproepen dat daarna moet worden rechtgezet of bevestigd.

Wie het vrijwillig vermeldt, krijgt er meteen een verplichting bij. Wordt de oorsprong van een levensmiddel vermeld en is die niet dezelfde als die van het primaire ingrediënt, dan moet het etiket ook de oorsprong van dat primaire ingrediënt geven of vermelden dat die afwijkt (artikel 26, lid 3). Een merk dat een land afdrukt, neemt verplichtingen op zich en versiert geen doosje.

Onder dit alles ligt artikel 7, lid 1, onder a: voedselinformatie mag niet misleidend zijn wat betreft de aard, de samenstelling, het land van oorsprong, de plaats van herkomst of de wijze van vervaardiging van het levensmiddel. Die ene zin is de reden dat vage herkomstformuleringen een juridisch risico zijn en geen slimme omweg.

Een Duits adres is geen herkomstclaim

Op elke verpakking staat een bedrijfsnaam. Die naam heeft een specifieke juridische functie: de exploitant die verantwoordelijk is voor de voedselinformatie, is de exploitant onder wiens naam het levensmiddel in de handel wordt gebracht, of, als die exploitant niet in het betrokken gebied is gevestigd, de importeur (Verordening (EU) nr. 1169/2011, artikel 8, lid 1). Die exploitant moet ervoor zorgen dat de informatie aanwezig en juist is (artikel 8, lid 2).

Het adres beantwoordt met andere woorden de vraag “wie is aanspreekbaar en waar dien ik een klacht in”. Het beantwoordt niet de vraag “waar is dit gemaakt”. Een Duits bedrijf mag volkomen legaal een product verkopen dat elders is geproduceerd. Wat niet mag, is de verpakking iets anders laten suggereren, want daar grijpen artikel 7 en artikel 26, lid 2, onder a, in.

“EU-gecertificeerd” is geen certificaat

Voedingssupplementen zijn levensmiddelen en geen geneesmiddelen, en er bestaat geen toelating vooraf. Richtlijn 2002/46/EG harmoniseert de regels. De enige registratieachtige verplichting die lidstaten daarin mogen opleggen is een melding: een lidstaat “kan de fabrikant of degene die het product op zijn grondgebied in de handel brengt, verplichten de bevoegde autoriteit van dat in de handel brengen in kennis te stellen door haar een model van het voor het product gebruikte etiket te doen toekomen” (artikel 10).

Duitsland maakt van die mogelijkheid gebruik. Op grond van de Nahrungsergänzungsmittelverordnung moet wie een voedingssupplement als fabrikant of importeur in de handel brengt, dat uiterlijk bij het eerste in de handel brengen melden bij het Bundesamt für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit, onder overlegging van een model van het gebruikte etiket (NemV § 5, lid 1). Het BVL stuurt die melding door naar het ministerie en naar de deelstaatautoriteiten voor levensmiddelencontrole (§ 5, lid 3).

Let goed op wat zo’n melding is: er belandt een etiket in een dossier. Niemand heeft het product getest, niemand heeft de formule goedgekeurd en er is niets afgegeven dat een merk naar waarheid een EU-certificaat kan noemen. Elke verpakking of productpagina die “EU-goedgekeurd” of “EU-gecertificeerd” belooft, gebruikt woorden waar juridisch niets achter zit.

Supplementen worden niet volgens farmaceutische GMP gemaakt

De letters GMP hebben veel gewicht, en dat gewicht is grotendeels geleend. In het EU-recht gelden de uitgewerkte richtsnoeren voor goede fabricagepraktijken uit EudraLex Volume 4 voor geneesmiddelen voor menselijk en diergeneeskundig gebruik. Voor voedingssupplementen bestaat er geen bindende EU-GMP-regeling van dezelfde orde: de bindende productieregels voor supplementen zijn de levensmiddelenhygiëneregels, en dat is Verordening (EG) nr. 852/2004 met haar HACCP-verplichting.

Strengere productienormen voor levensmiddelen bestaan wel degelijk, en die zijn particulier, vrijwillig en door de fabrikant betaald. FSSC 22000 is een van de veelgebruikte schema’s, andere werken op dezelfde manier. Dat is geen verwijt. Een goed uitgevoerde audit binnen zo’n schema betekent iets. Het betekent alleen dat “GMP-gecertificeerd” of “gecertificeerde productielocatie” een claim uit een particulier schema is en geen staatsgarantie, en dat er gegevens bij horen die het controleerbaar maken: welk schema, welke locatie, welk certificaatnummer, welke reikwijdte, geldig tot wanneer. Een certificaat dekt een fabriek gedurende een auditperiode. Over het potje in jouw hand zegt het niets, en daarvoor bestaat juist het analysecertificaat van de batch.

Wie er werkelijk controleert, en hoe vaak

Officiële controles bestaan echt, en ze zijn risicogericht in plaats van uitputtend. Bevoegde autoriteiten “verrichten regelmatig, op risicobasis en met passende frequentie, officiële controles bij alle exploitanten”, waarbij ze rekening houden met vastgestelde risico’s, met informatie die erop wijst dat consumenten misleid zouden kunnen worden over onder meer het land van oorsprong of de wijze van vervaardiging, met het verleden van de exploitant en met de betrouwbaarheid van diens eigen controles, waaronder particuliere kwaliteitsborgingsschema’s (Verordening (EU) 2017/625, artikel 9, lid 1).

Daar volgen twee eerlijke conclusies uit. Niemand inspecteert elke batch van elk supplement. En een geloofwaardige particuliere certificering kan de aandacht die een autoriteit aan een locatie besteedt verminderen, wat een van de praktische redenen is dat die schema’s bestaan.

Vijf dingen die je in vijf minuten kunt nagaan

1. Zoek de verantwoordelijke exploitant. De bedrijfsnaam en het adres op de verpakking bepalen wie juridisch aanspreekbaar is voor de informatie erop (artikel 8, lid 1). Staat er geen EU-adres, dan wordt het product op de markt gebracht door iemand die je niet gemakkelijk kunt bereiken.
2. Lees het werkwoord, niet het land. “Made in”, “Produced in”, “Packed in”, “Bottled in”, “Lab-tested in” en “Designed in” zijn zes verschillende claims. Alleen de eerste twee zeggen iets over de productie.
3. Vraag waar de grondstof vandaan komt. Bij nutriënten die als handelswaar worden ingekocht is dat een redelijke vraag met een concreet antwoord. Een merk dat niet kan zeggen waar het zijn magnesiumverbinding of zijn vitaminevorm inkoopt, kent zijn eigen keten niet.
4. Vraag om het certificaat, niet om het logo. Naam van het schema, adres van de locatie, certificaatnummer, reikwijdte en vervaldatum. Een logo zonder die vijf gegevens is een plaatje.
5. Vraag om de papieren van de batch. Het lotnummer op jouw verpakking is de sleutel: wat is er getest, door welk laboratorium en tegen welke specificatie. Dit is het enige document dat over jouw product gaat en niet over een gebouw. In onze uitleg over het lezen van een analysecertificaat lees je wat er in een goed exemplaar staat, en ons stuk over welke etiketwoorden wettelijk zijn vastgelegd behandelt de rest van de voorkant.

Wat dit betekent voor onze eigen etiketten

Wij drukken geen “Made in Germany” af, en dit artikel is niet bedoeld om dat alsnog te suggereren. Dit staat er wél op onze pagina’s, en dit is wat elke formulering waard is:

• “Lab-tested in Germany” op de pagina van onze Magnesium 7-in-1 en op andere productpagina’s zegt waar het testen gebeurt. Het is geen uitspraak over de productieherkomst en zo moet je het ook niet lezen.
• “Independently lab-tested” betekent dat de tests niet worden gedaan door de partij die je het product verkoopt. De eerlijke grens daarvan: wij publiceren geen certificaten per batch, dus van buitenaf is het een belofte en geen document. Wil je de papieren van het potje dat je in huis hebt, mail ons dan je lotnummer via info@notfortomorrow.com.
• “EU shipped 2 to 4 days” gaat over logistiek. Het beschrijft waarvandaan het pakket vertrekt, meer niet.
• Vontix GmbH, Düsseldorf is de verantwoordelijke exploitant van het levensmiddelenbedrijf in de zin van artikel 8, lid 1. Dat is een adres voor verantwoordelijkheid, geen fabrieksadres.

Eén ding benoemen we liever zelf: dit artikel vertelt je niet waar elk van onze producten wordt geproduceerd, omdat we hier geen land willen afdrukken dat we niet netjes voor je hebben gedocumenteerd. Vraag het ons met een productnaam erbij en je krijgt een concreet antwoord. Leggen we onze eigen vijfminutentest naast onszelf, dan slagen we op punt één, twee en vier, en zakken we op dit moment voor punt vijf bij iedereen die ons nog niet heeft gemaild. Dat is een echt gat, en we schrijven het liever op dan dat we het mooier maken. Wil je het bredere juridische plaatje van wat een supplement wel en niet mag zijn, dan behandelt ons artikel over het verschil tussen een voedingssupplement en een geneesmiddel de kant van de classificatie.

Veelgestelde vragen

Is “Made in Germany” beter dan “Made in the EU”?

Juridisch niet. De bindende eisen, registratie van de inrichting, HACCP, traceerbaarheid en niet-misleidende informatie, gelden in de hele EU. Wat per lidstaat verschilt, is welke nationale autoriteit de controles uitvoert en hoe die ze prioriteert op grond van Verordening (EU) 2017/625, artikel 9. Zie een landnaam als informatie over de laatste bewerkingsstap, niet als een kwaliteitsrangschikking.

Betekent “Made in Germany” dat de grondstoffen Duits zijn?

Nee. Oorsprong volgt de laatste ingrijpende bewerking (Verordening (EU) nr. 952/2013, artikel 60, lid 2), dus op een verpakking kan een landnaam staan terwijl de nutriënten ergens anders zijn gemaakt of gewonnen. Vind je de herkomst van de grondstoffen belangrijk, vraag dan naar het ingrediënt in plaats van de voorkant van de doos te lezen.

Bestaat er een EU-goedkeuring of EU-certificaat voor voedingssupplementen?

Nee. Er is geen toelating vooraf. Lidstaten mogen op grond van Richtlijn 2002/46/EG, artikel 10, een melding met een modeletiket verplicht stellen, en Duitsland doet dat in NemV § 5. Zo’n melding legt vast dat een product bestaat; getest, goedgekeurd of gecertificeerd wordt het daarmee niet.

Wat betekent “GMP-gecertificeerd” op een supplement?

Meestal dat de productielocatie een certificaat uit een particulier schema heeft, of een certificaat dat is afgegeven binnen een kader van buiten de EU. De EU-GMP-regels in EudraLex Volume 4 gelden voor geneesmiddelen. Vraag bij een voedingssupplement naar het schema, de locatie en het certificaatnummer, en controleer daarna of de reikwijdte het producttype dekt dat je koopt.

Betekent een Duits bedrijfsadres dat het product in Duitsland is gemaakt?

Nee. Het adres wijst de exploitant aan die verantwoordelijk is voor de voedselinformatie (Verordening (EU) nr. 1169/2011, artikel 8, lid 1). Het mag rechtsgeldig staan op een product dat elders is geproduceerd. Wat de wet niet toestaat, is een verpakking die als geheel een herkomst suggereert die het product niet heeft, en juist dan wordt vermelding van de oorsprong verplicht op grond van artikel 26, lid 2, onder a.

Mag een merk dat in Duitsland alleen capsules vult toch “Made in Germany” zeggen?

Dat hangt ervan af of die stap geldt als de laatste ingrijpende, economisch verantwoorde bewerking die tot een nieuw product leidt of een belangrijk fabricagestadium vormt (artikel 60, lid 2). Simpel overpakken is een zwak geval, een echte fabricagestap een sterk geval, en de beoordeling gebeurt per product. Als koper kun je dat van buitenaf niet uitmaken, en daarom is de nuttige vraag die naar het ingrediënt en de papieren van de batch, niet die naar de zin op de verpakking.

De kern

Een landnaam op een supplement is een beperkte feitelijke mededeling over het einde van een keten, gedaan volgens de douaneregels, en in de meeste gevallen juridisch niet verplicht. “EU-gecertificeerd” is geen categorie. Wat de EU wel garandeert, is een ondergrens: een geregistreerde inrichting, een permanent HACCP-systeem, traceerbaarheid in twee richtingen, informatie die niet misleidend is en risicogerichte officiële controles. Alles boven die ondergrens is óf een particulier certificaat over een fabriek, óf een batchdocument over jouw potje. Vraag die twee bij naam op, en de marketingwoorden doen er niet meer toe.

Bronnen

1. Regulation (EU) No 952/2013 (Union Customs Code), Article 60: Acquisition of origin, Europees Parlement en Raad, 2013.
2. Regulation (EC) No 852/2004 on the hygiene of foodstuffs, Article 5: Hazard analysis and critical control points, Europees Parlement en Raad, 2004.
3. Regulation (EC) No 852/2004, Article 6: Official controls, registration and approval, Europees Parlement en Raad, 2004.
4. Regulation (EC) No 178/2002 (General Food Law), Article 18: Traceability, Europees Parlement en Raad, 2002.
5. Regulation (EU) No 1169/2011 on food information to consumers, Article 7: Fair information practices, Europees Parlement en Raad, 2011.
6. Regulation (EU) No 1169/2011, Article 8: Responsibilities, Europees Parlement en Raad, 2011.
7. Regulation (EU) No 1169/2011, Article 26: Country of origin or place of provenance, Europees Parlement en Raad, 2011.
8. Directive 2002/46/EC on food supplements, Article 10: notification of placing on the market, Europees Parlement en Raad, 2002.
9. Nahrungsergänzungsmittelverordnung (NemV) § 5: Anzeige, Bundesministerium der Justiz, Duitsland.
10. Regulation (EU) 2017/625 on official controls, Article 9: General rules on official controls, Europees Parlement en Raad, 2017.
11. Food supplements, Europese Commissie, directoraat-generaal Gezondheid en Voedselveiligheid.
12. EudraLex Volume 4: EU guidelines for good manufacturing practice for medicinal products for human and veterinary use, Europese Commissie.
13. FSSC 22000 food safety certification scheme, Foundation FSSC.

Een opmerking over de juridische links: de website EUR-Lex geeft een leeg antwoord op geautomatiseerde verzoeken, daarom verwijzen de EU-teksten hierboven naar de spiegelsite legislation.gov.uk, die de tekst van elk artikel weergeeft. Elke regeling wordt voluit genoemd, zodat je haar rechtstreeks op EUR-Lex kunt opzoeken. Waar die spiegelsite wijzigingen laat zien die het Verenigd Koninkrijk na 2020 heeft doorgevoerd, is hier alleen de ongewijzigde inhoud van de aangehaalde bepalingen gebruikt.

Geschreven door het NOTFORTOMORROW Editorial Team. Dit artikel geeft uitleg over etiketteringsregels en levensmiddelenrecht en is geen juridisch advies.